By Bhimashankar Teli

ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ನಾವು ಸತ್ಯವನ್ನು ಹುಡುಕುವುದಿಲ್ಲ; ನಾವು ನಂಬಿರುವುದೇ ಸತ್ಯ ಎಂದು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತೇವೆ.

ಒಂದು ಚಹಾ ಅಂಗಡಿಯಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಜನ ಕುಳಿತಿದ್ದಾರೆ. ಮಾತು ರಾಜಕೀಯದ ಕಡೆ ತಿರುಗುತ್ತದೆ. ಒಬ್ಬರು ಒಂದು ಪಕ್ಷವನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮತ್ತೊಬ್ಬರು ಅದೇ ಪಕ್ಷವನ್ನು ಟೀಕಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮೂರನೆಯವರು ತಮ್ಮ ನೆಚ್ಚಿನ ನಾಯಕನ ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ನಾಲ್ಕನೆಯವರು ಎದುರಾಳಿಗಳ ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಚರ್ಚೆ ಬಿಸಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಧ್ವನಿ ಏರುತ್ತದೆ. ಒಬ್ಬರು ಮೊಬೈಲ್ ತೆಗೆದು ಸುದ್ದಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮತ್ತೊಬ್ಬರು ಅದನ್ನು ಸುಳ್ಳು ಸುದ್ದಿ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಇನ್ನೊಬ್ಬರು ಹಳೆಯ ಘಟನೆಯೊಂದನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸ್ವಲ್ಪ ಹೊತ್ತಿನ ನಂತರ ಎಲ್ಲರೂ ಅಲ್ಲಿಂದ ಹೊರಡುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ.

ಅವರಲ್ಲಿ ಯಾರಾದರೂ ತಮ್ಮ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಬದಲಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆಯೇ?

ಬಹುಶಃ ಇಲ್ಲ. ಹಾಗಾದರೆ ಆ ಇಡೀ ಚರ್ಚೆ ಸತ್ಯವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲು ನಡೆದಿತ್ತೇ? ಅಥವಾ ತಾನು ನಂಬಿದ್ದೇ ಸರಿ ಎಂದು ಮತ್ತೊಬ್ಬರಿಗೆ ಮನವರಿಕೆ ಮಾಡಿಕೊಡಲು ನಡೆದಿತ್ತೇ? ಈ ಪ್ರಶ್ನೆ ರಾಜಕೀಯಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಲ್ಲ. ಧರ್ಮ, ಜಾತಿ, ಶಿಕ್ಷಣ, ವಿಜ್ಞಾನ, ಕುಟುಂಬ ಮತ್ತು ನಮ್ಮ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿಯೂ ಇದು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ನಾವು ಸತ್ಯವನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಿದ್ದೇವೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತೇವೆ. ಆದರೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ನಾವು ಮಾಡುತ್ತಿರುವುದು ನಮ್ಮ ನಂಬಿಕೆಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುವ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳನ್ನು ಹುಡುಕುವುದಷ್ಟೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.

ನಮ್ಮ ಅಭಿಪ್ರಾಯವೇ ನಮ್ಮ ಗುರುತಾದಾಗ…

ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಒಂದು ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತಾನೆ ಎಂದುಕೊಳ್ಳಿ. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಆ ಪಕ್ಷದ ಕೆಲವು ವಿಚಾರಗಳು ಅವನಿಗೆ ಇಷ್ಟವಾಗಿರಬಹುದು. ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಆ ಬೆಂಬಲ ಅವನ ಗುರುತಿನ ಭಾಗವಾಗುತ್ತದೆ. ಈಗ ಆ ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕ ತಪ್ಪು ಮಾಡಿದರೆ ಏನಾಗುತ್ತದೆ? ತಪ್ಪನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವ ಬದಲು ಅದನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಲು ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಹುಡುಕಬಹುದು. ತಪ್ಪನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿದ ಸುದ್ದಿಯ ಮೂಲವನ್ನೇ ಪ್ರಶ್ನಿಸಬಹುದು. ಅದೇ ತಪ್ಪನ್ನು ಎದುರಾಳಿ ಪಕ್ಷ ಮಾಡಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ಕಠಿಣವಾಗಿ ಟೀಕಿಸಬಹುದು.

ಇಲ್ಲಿ ಸಮಸ್ಯೆ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷವಲ್ಲ. ನಮ್ಮ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ನಮ್ಮ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮನಸ್ಥಿತಿ. ನಮ್ಮ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಯಾರಾದರೂ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದಾಗ, ಅದನ್ನು ಕೇವಲ ಒಂದು ವಿಚಾರದ ಮೇಲಿನ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯವೆಂದು ನೋಡದೆ, ನಮ್ಮ ಮೇಲಿನ ದಾಳಿಯೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತೇವೆ.

ನಾನು ತಪ್ಪಾಗಿರಬಹುದು ಎಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವುದು, ನನ್ನ ಒಂದು ನಿರ್ಧಾರ ತಪ್ಪಾಗಿತ್ತು ಎನ್ನುವುದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಕಷ್ಟವಾಗಬಹುದು. ಏಕೆಂದರೆ ಆಗ ನಾವು ನಮ್ಮ ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆ, ನಿರ್ಧಾರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮತ್ತು ಇಷ್ಟು ದಿನ ನಂಬಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಸಂಗತಿಗಳನ್ನೇ ಮರುಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸತ್ಯಕ್ಕಿಂತ ನಮ್ಮ ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದೇ ಮುಖ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.

ನಮ್ಮ ನಂಬಿಕೆಗೆ ಹೊಂದುವ ಸತ್ಯವನ್ನೇ ಏಕೆ ಹುಡುಕುತ್ತೇವೆ?

ಮನೋವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಒಂದು ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯಿದೆ: ದೃಢೀಕರಣ ಪಕ್ಷಪಾತ (Confirmation Bias).

ಅಂದರೆ, ನಾವು ಈಗಾಗಲೇ ನಂಬಿರುವ ವಿಚಾರಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುವ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಗಮನಿಸುವುದು, ಅದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸುವುದು ಅಥವಾ ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಅನುಮಾನ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವುದು.

ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಒಂದು ಔಷಧಿ ಬಹಳ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಎಂದು ನಂಬಿದ್ದಾನೆ ಎಂದುಕೊಳ್ಳಿ. ಆ ಔಷಧಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಗುಣಮುಖರಾದವರ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಓದುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಅದರಿಂದ ಪ್ರಯೋಜನವಾಗದವರ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಕಡೆಗಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅದೇ ಔಷಧಿಯ ಬಗ್ಗೆ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಏನು ಹೇಳುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

ಅವನಿಗೆ ಮಾಹಿತಿ ಸಿಗುತ್ತಿದೆ. ಆದರೆ ಆ ಮಾಹಿತಿ ಅವನ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲೇ ಸಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇದು ನಮಗೆಲ್ಲ ಸಂಭವಿಸಬಹುದಾದ ಮಾನಸಿಕ ಪ್ರವೃತ್ತಿ. ವಿದ್ಯಾವಂತರು ಮಾತ್ರ ಇದರಿಂದ ಮುಕ್ತರಲ್ಲ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿ ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದಲೇ ನಾವು ಹೆಚ್ಚು ನಿಷ್ಪಕ್ಷಪಾತಿಗಳಾಗುತ್ತೇವೆ ಎಂದೂ ಹೇಳಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ನಮಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಮಾಹಿತಿ ಇದ್ದಷ್ಟೂ ನಮ್ಮ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಲು ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಹುಡುಕಬಹುದು. ಆದರೆ ಒಂದು ಮುಖ್ಯವಾದ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದೆ.

ಒಂದು ವಿಚಾರಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುವ ಸಾಕ್ಷ್ಯವನ್ನು ಹುಡುಕುವುದು ಬೇರೆ; ಆ ವಿಚಾರ ನಿಜವೇ ಎಂದು ಪರೀಕ್ಷಿಸುವುದು ಬೇರೆ.

ಸಾಕ್ರಟೀಸ್ ಇಂದು ನಮ್ಮ ನಡುವೆ ಇದ್ದಿದ್ದರೆ…

ಪ್ರಾಚೀನ ಗ್ರೀಕ್ ತತ್ವಜ್ಞಾನಿ ಸಾಕ್ರಟೀಸ್ ಜನರ ನಂಬಿಕೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ಮೂಲಕ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದ. ಅವನು ಸಿದ್ಧ ಉತ್ತರಗಳನ್ನು ನೀಡುವುದಕ್ಕಿಂತ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಜನರು ತಮ್ಮ ಆಲೋಚನೆಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ. ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ತಾನು ನ್ಯಾಯವೆಂದರೇನು ಎಂದು ತಿಳಿದಿದ್ದೇನೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರೆ, ಸಾಕ್ರಟೀಸ್ ಬಹುಶಃ ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದ: ನ್ಯಾಯ ಎಂದರೇನು? ನೀನು ಹೇಳಿದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಎಲ್ಲ ಸಂದರ್ಭಗಳಿಗೂ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆಯೇ? ನಿನ್ನ ನಂಬಿಕೆಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾದ ಉದಾಹರಣೆ ಎದುರಾದರೆ ಏನು ಮಾಡುತ್ತೀಯ?

ಒಂದು ಉತ್ತರ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತಿತ್ತು. ಇಲ್ಲಿ ಸಾಕ್ರಟೀಸ್‌ನ ಮಹತ್ವ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೂ ಅವನ ಬಳಿ ಉತ್ತರಗಳಿದ್ದವು ಎಂಬುದರಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ. ನಮಗೆ ತಿಳಿದಿದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿರುವ ವಿಷಯಗಳನ್ನೂ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕೆಂಬ ಮನೋಭಾವದಲ್ಲಿದೆ. ಇಂದು ನಾವು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಕೇಳುತ್ತೇವೆ. ಆದರೆ ನಮ್ಮ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳ ಉದ್ದೇಶವೇನು? ನಮಗೆ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಉತ್ತರ ಬೇಕೇ? ಅಥವಾ ಎದುರಾಳಿಯನ್ನು ಸೋಲಿಸಲು ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ ಸಾಕೇ? ಚರ್ಚೆಯಲ್ಲಿ ಗೆಲ್ಲುವುದು ಮತ್ತು ಸತ್ಯವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವುದು ಎರಡು ಬೇರೆ ಸಂಗತಿಗಳು. ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ವಾದದಲ್ಲಿ ಸೋತರೂ ಅವನ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಸತ್ಯವಿರಬಹುದು. ಮತ್ತೊಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ವಾದದಲ್ಲಿ ಗೆದ್ದರೂ ಅವನ ತೀರ್ಮಾನ ತಪ್ಪಾಗಿರಬಹುದು. ಆದರೂ ನಾವು ಅನೇಕ ಬಾರಿ ವಾದದಲ್ಲಿ ಗೆದ್ದ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಬುದ್ಧಿವಂತನೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತೇವೆ.

ಜಾತಿ, ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ತರ್ಕ ಎಲ್ಲಿ ಹೋಗುತ್ತದೆ?

ಒಂದು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಜನರು ಜಾತಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ತಾರತಮ್ಯ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ವಿಷಯವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸೋಣ. ನಾವು ಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತೇವೆ ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ಆದರೆ ನಮ್ಮದೇ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಜಾತಿಯ ಗಡಿ ದಾಟಿದ ಮದುವೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆ ಬಂದಾಗ ನಮ್ಮ ನಿಲುವು ಬದಲಾಗುತ್ತದೆಯೇ? ನಮ್ಮ ಸಮುದಾಯದ ವ್ಯಕ್ತಿ ಅನ್ಯಾಯ ಮಾಡಿದಾಗಲೂ ಅವನನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸುತ್ತೇವೆಯೇ? ನಮಗೆ ಇಷ್ಟವಿಲ್ಲದ ಸಮುದಾಯದ ವ್ಯಕ್ತಿ ಒಳ್ಳೆಯ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದಾಗ ಅದನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲು ಹಿಂಜರಿಯುತ್ತೇವೆಯೇ?

ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಎಲ್ಲರೂ ಒಂದೇ ಉತ್ತರ ನೀಡಬೇಕಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಇವು ನಮ್ಮ ನಂಬಿಕೆಗಳಿಗೂ ನಮ್ಮ ನಡೆಗೂ ನಡುವೆ ಇರುವ ಅಂತರವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಲು ನೆರವಾಗುತ್ತವೆ. ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿಯೂ ಇದೇ ಸಮಸ್ಯೆ ಕಾಣಿಸಬಹುದು. ನಮ್ಮ ನೆಚ್ಚಿನ ನಾಯಕನ ಮಾತನ್ನು ಸಾಕ್ಷ್ಯವಿಲ್ಲದೆ ನಂಬುತ್ತೇವೆ. ಎದುರಾಳಿಯ ಮಾತನ್ನು ಸಾಕ್ಷ್ಯ ಇದ್ದರೂ ಅನುಮಾನದಿಂದ ನೋಡುತ್ತೇವೆ.

ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ತಪ್ಪು ನಮ್ಮವರಿಂದ ನಡೆದಾಗ ಒಂದು ವಿವರಣೆ ಕೊಡುತ್ತೇವೆ; ಬೇರೆಯವರಿಂದ ನಡೆದಾಗ ಮತ್ತೊಂದು ತೀರ್ಪು ನೀಡುತ್ತೇವೆ.ಇಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ತರ್ಕವು ಸತ್ಯವನ್ನು ಹುಡುಕುವ ಸಾಧನವಾಗಿರದೆ, ನಮ್ಮ ಪರವಾಗಿರುವವರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಸಾಧನವಾಗುತ್ತದೆ.

ಆದರೆ ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಒಂದು ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ, ಒಂದು ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಅಥವಾ ಒಂದು ಜಾತಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಯಾವ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಮನುಷ್ಯ ತನ್ನ ಗುಂಪಿನ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಅನುಕೂಲಕರವಾಗಿ ಯೋಚಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ. ಬಹುಶಃ ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ನಮ್ಮನ್ನು ನಾವು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಇತರರನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಕಷ್ಟ.

ವಿಜ್ಞಾನವೂ ಪ್ರಶ್ನೆಯಿಂದಲೇ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ:-

ವಿಜ್ಞಾನದ ವಿಶೇಷತೆ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಎಂದಿಗೂ ತಪ್ಪು ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿಧಾನವು ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲು, ಊಹೆಗಳನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲು ಮತ್ತು ಹೊಸ ಸಾಕ್ಷ್ಯ ಬಂದಾಗ ಹಿಂದಿನ ತೀರ್ಮಾನಗಳನ್ನು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತದೆ.

ಒಂದು ಊಹೆ ಎಷ್ಟು ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿದ್ದರೂ, ಅದನ್ನು ಸಾಕ್ಷ್ಯದ ಎದುರು ನಿಲ್ಲಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಹೊಸ ಪ್ರಯೋಗವು ಹಳೆಯ ತೀರ್ಮಾನಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾದ ಫಲಿತಾಂಶ ನೀಡಿದರೆ, ಆ ಫಲಿತಾಂಶವನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸುವ ಬದಲು ಅದರ ಕಾರಣವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕು. ಇದರಿಂದ ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹೊಸ ಹೇಳಿಕೆಯೂ ತಕ್ಷಣ ಸತ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದಲ್ಲ. ಪ್ರಯೋಗದ ಗುಣಮಟ್ಟ, ದತ್ತಾಂಶ, ಪುನರಾವರ್ತನೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಅಧ್ಯಯನಗಳ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.

ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮುಖ್ಯವಾದ ಪಾಠವಿದೆ: ನಮ್ಮ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ, ವಾಸ್ತವವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಮುಖ್ಯ. ನಮ್ಮ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿಯೂ ಇದೇ ಮನೋಭಾವವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲವೇ?

ನಾವು ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ನಿರ್ಧಾರ ತಪ್ಪಾಗಿರಬಹುದು. ನಾವು ನಂಬಿದ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ನಮ್ಮ ಅಂದಾಜು ತಪ್ಪಾಗಿರಬಹುದು. ನಾವು ಬೆಂಬಲಿಸಿದ ನೀತಿ ನಿರೀಕ್ಷಿತ ಫಲಿತಾಂಶ ನೀಡದಿರಬಹುದು. ತಪ್ಪನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದರಿಂದ ನಮ್ಮ ಹಿಂದಿನ ಪ್ರಯತ್ನಗಳೆಲ್ಲ ವ್ಯರ್ಥವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ, ಮುಂದಿನ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸಲು ಅವಕಾಶ ಸಿಗುತ್ತದೆ.

ತಪ್ಪಾಗಿರುವುದನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಏಕೆ ಇಷ್ಟು ಕಷ್ಟ?

ಬಹುಶಃ ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೇ ನಾವು ತಪ್ಪಿಗೆ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಅರ್ಥ ನೀಡುತ್ತೇವೆ. ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ತಪ್ಪು ಮಾಡಿದರೆ ಅಂಕ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ತಪ್ಪು ಉತ್ತರ ಕೊಟ್ಟರೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅವಮಾನವಾಗುತ್ತದೆ. ಚರ್ಚೆಯಲ್ಲಿ ಸೋತರೆ ನಮ್ಮ ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆಯೇ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಒಳಗಾದಂತೆ ಭಾಸವಾಗಬಹುದು.

ಕ್ರಮೇಣ ತಪ್ಪು ಮಾಡುವುದು ಕಲಿಕೆಯ ಒಂದು ಭಾಗ ಎಂಬುದಕ್ಕಿಂತ, ತಪ್ಪು ಮಾಡಬಾರದು ಎಂಬ ಭಯ ಹೆಚ್ಚು ಬಲವಾಗಬಹುದು. ಆದರೆ ಎಲ್ಲ ತಪ್ಪುಗಳೂ ಒಂದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲ. ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಸತ್ಯವನ್ನು ಮರೆಮಾಚುವುದಕ್ಕೂ, ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗಿ ಯೋಚಿಸಿ ತಪ್ಪಾದ ತೀರ್ಮಾನಕ್ಕೆ ಬರುವುದಕ್ಕೂ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದೆ.

ತಪ್ಪಾದ ತೀರ್ಮಾನಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದೇವೆ ಎಂದು ತಿಳಿದ ನಂತರವೂ ಅದನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸುತ್ತಾ ಹೋದರೆ ಸಮಸ್ಯೆ ಗಂಭೀರವಾಗುತ್ತದೆ. ನಮ್ಮ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಬದಲಿಸುವುದು ಯಾವಾಗಲೂ ದೌರ್ಬಲ್ಯವಲ್ಲ. ಹೊಸ ಸಾಕ್ಷ್ಯಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ನಮ್ಮ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಬದಲಿಸುವುದು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಬೌದ್ಧಿಕ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆಯ ಸಂಕೇತ.

ಆದರೆ ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆಯೂ ಮುಖ್ಯ: ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಿಷಯದಲ್ಲಿಯೂ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಬದಲಿಸಬೇಕೇ? ಇಲ್ಲ. ಸಾಕ್ಷ್ಯವಿಲ್ಲದೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹೊಸ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವುದೂ ವಿವೇಕವಲ್ಲ. ನಮ್ಮ ನಿಲುವನ್ನು ಬದಲಿಸಲು ಸೂಕ್ತ ಕಾರಣ ಬೇಕು; ಅದನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹ ಸೂಕ್ತ ಕಾರಣ ಬೇಕು. ಅಂದರೆ, ಉದ್ದೇಶ ನಮ್ಮ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಸದಾ ಬದಲಿಸುವುದಲ್ಲ. ಅದನ್ನು ಸದಾ ಪರಿಶೀಲನೆಗೆ ತೆರೆದಿಡುವುದು.

ಹಾಗಾದರೆ, ಸತ್ಯವನ್ನು ಹುಡುಕುವುದು ಹೇಗೆ?

ಬಹುಶಃ ಇದಕ್ಕೆ ದೊಡ್ಡ ತತ್ವಜ್ಞಾನಿಯಾಗಬೇಕಿಲ್ಲ. ನಮ್ಮ ದಿನನಿತ್ಯದ ಕೆಲವು ಚಿಕ್ಕ ಅಭ್ಯಾಸಗಳೇ ಸಾಕಾಗಬಹುದು.

ನಮಗೆ ಇಷ್ಟವಾದ ಸುದ್ದಿ ಬಂದಾಗ, ಅದು ನಿಜವೇ ಎಂದು ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದು. ನಮ್ಮ ಅಭಿಪ್ರಾಯಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾದ ವಾದವನ್ನು ತಕ್ಷಣ ತಳ್ಳಿಹಾಕುವ ಬದಲು, ಅದರಲ್ಲಿ ಏನಾದರೂ ಸತ್ಯವಿದೆಯೇ ಎಂದು ನೋಡುವುದು. ನಮ್ಮ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾದ ಸಾಕ್ಷ್ಯ ಸಿಕ್ಕಾಗ ಅದನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸದೆ ಪರಿಗಣಿಸುವುದು.

ಯಾರೊಂದಿಗಾದರೂ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯ ಬಂದಾಗ, “ನಾನು ಹೇಳುವುದೇ ಸರಿ ಎಂದು ಹೇಗೆ ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಲಿ?” ಎನ್ನುವುದಕ್ಕಿಂತ, “ನಮ್ಮಿಬ್ಬರಲ್ಲಿರುವ ಯಾವ ಮಾಹಿತಿ ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಬಹುದು?” ಎಂದು ಯೋಚಿಸುವುದು.

ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ, “ಈ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ನನಗೆ ಖಚಿತವಾಗಿ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ” ಎಂದು ಹೇಳಲು ಸಿದ್ಧರಾಗಿರುವುದು. ಇವೆಲ್ಲವೂ ನಮ್ಮನ್ನು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಿಷಯದಲ್ಲೂ ಸರಿಯಾದ ತೀರ್ಮಾನಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ತಪ್ಪನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ ಮತ್ತು ತಿದ್ದಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ.

ಕೊನೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆ :-

ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಿಗೂ ಕೆಲವು ನಂಬಿಕೆಗಳಿವೆ. ಅವು ನಮ್ಮ ಕುಟುಂಬದಿಂದ ಬಂದಿರಬಹುದು, ಅನುಭವಗಳಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡಿರಬಹುದು, ಶಿಕ್ಷಣದಿಂದ ಬೆಳೆದಿರಬಹುದು ಅಥವಾ ನಾವು ಗೌರವಿಸುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗಿರಬಹುದು. ಆ ನಂಬಿಕೆಗಳೆಲ್ಲ ತಪ್ಪು ಎಂದು ಹೇಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅವು ನಮ್ಮವು ಎಂಬ ಒಂದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಅವೆಲ್ಲ ಸರಿಯಾಗಿರಬೇಕೆಂದೂ ಇಲ್ಲ.

ನಮ್ಮ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಯಾರಾದರೂ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದಾಗ, ನಾವು ತಕ್ಷಣ ಉತ್ತರಿಸಲು ಸಿದ್ಧರಾಗಿರುತ್ತೇವೆ. ಆದರೆ ನಮ್ಮದೇ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ನಾವು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು ಕೊನೆಯ ಬಾರಿ ಯಾವಾಗ? ಒಂದು ದಿನ ನಮ್ಮ ನಂಬಿಕೆಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾದ ಸಾಕ್ಷ್ಯ ನಮ್ಮ ಮುಂದೆ ಬಂದರೆ, ನಾವು ಅದನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತೇವೆಯೇ? ಅಥವಾ ಅದನ್ನು ತಳ್ಳಿಹಾಕಲು ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತೇವೆಯೇ?

ಬಹುಶಃ ಮನುಷ್ಯನ ದೊಡ್ಡ ಬೌದ್ಧಿಕ ಸವಾಲು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದಲ್ಲ. ತಾನು ತಿಳಿದಿರುವುದರ ಮಿತಿಯನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು. ಸಾಕ್ರಟೀಸ್‌ನ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಶತಮಾನಗಳ ನಂತರವೂ ಪ್ರಸ್ತುತವಾಗಿರುವುದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಕಾರಣ ಇದೇ ಇರಬಹುದು. ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಮಾಹಿತಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಬಹುದು, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಬದಲಾಗಬಹುದು, ಸಮಾಜ ಮುಂದುವರಿಯಬಹುದು. ಆದರೆ ತನ್ನ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಿದ್ಧತೆ ಮಾತ್ರ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವುದಿಲ್ಲ.

ನಾವು ಸತ್ಯವನ್ನು ಹುಡುಕುವ ಧೈರ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದೇವೆಯೇ? ಅಥವಾ ಸತ್ಯವು ನಮ್ಮ ನಂಬಿಕೆಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಕಂಡಾಗ ಅದನ್ನು ಎದುರಿಸುವ ಧೈರ್ಯವನ್ನೇ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೇವೆಯೇ?

ಬಹುಶಃ ನಾವು ಇತರರಿಗೆ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳುವ ಮೊದಲು, ಈ ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ನಮಗೇ ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಏಕೆಂದರೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸತ್ಯವನ್ನು ಕಾಣದಂತೆ ಮಾಡುವ ಗೋಡೆ ಅಜ್ಞಾನವಲ್ಲ. ನಮಗೆ ಈಗಾಗಲೇ ಎಲ್ಲವೂ ತಿಳಿದಿದೆ ಎಂಬ ಭಾವನೆಯೇ ಆ ಗೋಡೆಯಾಗಿರಬಹುದು.